Kanun Tarafından Düzenlenmeyen Sözleşmeler - Borçlar Özel Hukuku #1


1.Birleşik Sözleşmeler:

Hukuki nitelik ve vasıfları itibariyle tamamen birbirinden ayrı ve bağımsız olan sözleşmelerin tarafların serbest iradeleriyle birbirine bağlı duruma sokulmasıdır.
Karakteristik vasfı onu teşkil eden sözleşmelerin ortak bir amaç etrafında toplanmış ve kendilerine özgü vasıfları değişmeden birbirine bağlanmış olmasıdır. Böyle bir ortaklık bağı yoksa veya bu bağ sadece tek taraflı ise birleşik sözleşmeden söz edilemez. Bu çeşit sözleşmeler birbirlerine karşılıklı sözleşmelerde edim ve karşı edimin birbirine bağlı olması gibi bağlıdırlar.

2.Karma Sözleşmeler:

-Çifte Tipli Karma Sözleşmeler:
Değişik sözleşme tiplerine ait edimler birbirleriyle mübadele ilişkisi içindedir.
-Kombine Sözleşmeleri:
Taraflardan biri çeşitli tiplere özgü birden fazla edimde bulunma diğer ise tek bir edimi yerine getirme çoğunlukla bir miktar para ödeme borcu altına girerler.Çeşitli tiplere özgü edimler sözleşmenin bir tarafında bir araya getirilmiştir.
-Çeşitli Tiplere Ait Unsurların Birbirlerine Karıştığı Sözleşmeler:
(karma sözleşme kabul etmeyen yazarlar vardır.
-Tipik Sözleşmeye İkinci Derecede Başka Edim Eklenmesi Şeklindeki Karma Sözleşmeler:
(tartışmalı)


Karma sözleşmelerde uygulanacak hükümler:

a. Çeşitli tiplerin birbirini götürmesi görüşü:
Bu görüşe göre karma sözleşmelere ancak BK genel hükümleri uygulanabilir.Hakimin karar verme özgürlüğü sınırlanmış olmaktadır.

b. Soğurma(imtisas)görüşü:
Bu görüşe göre hangi tipe ait unsur daha önemli ise o tipe dair hükümler bütün sözleşmeye uygulanır.Tarafların sözleşmenin muhtevasını tayin etme özgürlüğüne müdahale edilmiş olmaktadır.

c. Birleştirme görüşü:
Karma sözleşmelerde her edime ait olduğu sözleşme tipine dair hükümlerin uygulanmasına taraftardırlar.

- Satış sözleşmesine ilişkin hükümler, mal değişim sözleşmesine de uygulanır; buna göre taraflardan her biri, vermeyi üstlendiği şey bakımından satıcı, kendisine verilmesi üstlenilen şey bakımından alıcı durumundadır.(TBK m.283 birleştirme görüşünden esinlenmiştir)

d. Yaratma veya kıyas görüşü:
Karma sözleşmeler kanunen düzenlenmemiş olduğuna göre bu sözleşmelere kanun hükümlerinin ancak kıyasen uygulanması mümkün olabilir.

3.Kendisine özgü yapısı olan sözleşmeler:

Genel olarak kendisine özgü yapısı olan sözleşmeler: Kendisine özgü yapısı olan sözleşmeleri oluşturan unsurlar kısmen veya tamamen kanunun öngördüğü sözleşme tiplerinin hiçbirinde mevcut değildir.
Kendisine özgü yapısı olan sözleşmelerde uygulanacak hükümlerin şu şekilde belirlenmesi gerekir:
  • İyi niyet kurallarına ve işlerde yaygın teamüllere göre yorumlanır ve tamamlanır.
  • Bu sözleşmelere nitelikleri müsaade ettikleri oranda benzedikleri sözleşme tiplerine ilişkin kanun hükümleri uygulanır.
  • Bu sözleşmelere ilişkin hukuki sorunların çözüm yolları mahkeme içtihatlarıyla tespit edilmiş adet hukukunda bulunur.
  • Hakim bazı durumlarda kendisi hukuk kuralı koyarak karşılaştığı sorunları çözer.

Sulh sözleşmesi: Sulh sözleşmesiyle taraflar birbirlerine karşılıklı ödünlerde bulunarak aralarında mevcut bir hukuki ilişki üzerinde bir anlaşmazlığa veya tereddüt haline son verirler. Tam iki tarafa borç yükler.
Taraflar karşılıklı fedakarlıkta bulunmalıdır, aksi halde feragat, bağışlama, borç ikrarı gibi bir başka hukuki muamele söz konusu olur.

Taraflar arasında daha önceden mevcut bir hukuki ilişki olmalıdır ve bu hukuki ilişki bir uyuşmazlığın ya da tereddüdün konusunu oluşturmalıdır. Tarafların kişisel şüphesi yeterlidir. Tarafların amacı dava açılmasını önlemek veya açılmış bir davaya son vermektir. Adi sulh ve mahkeme önünde sulh olmak üzere iki çeşidi vardır.
Bir alacağın icra yoluyla tamamen tahsil edilmesinin şüpheli olduğu durumlarda sulh sözleşmesi yapılabilir.

Sulh sözleşmesine uygulanacak hükümler: Adi sulh şekle tabi değildir.Taşınmazları konu edinen adi sulh sözleşmesinin resmi şekilde yapılması gerekir. Mahkeme önünde sulh zabıtnamaye yazılıp taraflara okutulur ve imza ettirilir.

Sulh sözleşmesinin şarta bağlı olarak yapılabilmesi mümkündür ancak sulh sözleşmesinin yapılabilmesi için özel yetki gerekir. Kolektif ortaklıkta ortaklık yöneticileri sulh sözleşmesine de yetkilidirler.

Tarafların serbestçe tasarruf imkanına sahip olmadığı konularda geçerli olarak sulh sözleşmesi yapılmaz. Boşanmanın yan sonuçlarına ilişkin sulh hakimin onaylanmasıyla geçerli olur.
Sulh sözleşmesinin temsilci aracılığı ile de yapılması mümkündür. Ancak iradi temsilde özel temsil yetkisinin varlığını gerektirir. Kanuni temsili gelince velayet bakımından hiçbir sınırlama bulunmadığı hallerde vesayet halinde sulh mahkemesinin izni de aranacaktır.
Sulh sözleşmesinin ifası konusunda aynı zamanda tasarruf yetkisinin varlığı lazımdır.

Satış için bırakma sözleşmesi: Bir tarafın fiyat tespit edilerek bir malı kendi adına ve hesabına satması için diğer tarafa bırakması diğer tarafın ise belli bir süre içinde bırakılan malı ya irade etmeyi ya da satış için bırakanla kararlaştırılan bedelini ödemeyi taahhüt etmesidir.
Satış için bırakma sözleşmesi temlik borcu doğuran sözleşmelerdendir. Bırakılan malın mülkiyetinin geçirilmesi konu edinir. Taşınmaz mallar satış için bırakma sözleşmesine konu olamazlar.
Satış için bırakılan taraf satış için bırakılan malı satmak üzere üçüncü kişi ile yaptığı hukuki muamelede kendi adına ve hesabına hareket ettiği için bu sözleşme başkası hesabına hukuki muamele yapma şekillerden değildir.

Satış için bırakma sözleşmesinin hükümleri:

Satış için bırakanın borçları: Bu borçlar satış için bırakılan şeyin zilyedliğini geçirme mülkiyetini geçirme ayıba karşı tekeffül ve zapta karşı tekeffül borçları olarak sayılabilir.

Satış için alanın borçları: Satış için bırakılan şeyi geri vermek veya kararlaştırılan bedeli ödemek şeklinde seçimlik bor altındadır. Satış için alan şeyi iade veya kararlaştırılan bedeli ödemek zorundadır. Seçim hakkı yenilik doğuran hak olduğundan bir defa seçim yapılınca artık bu açıklama geri alınamaz. Sözleşmede açıklık yoksa ve işin mahiyetinden de borcun ne zaman muaccel olacağı anlaşılamıyorsa satış işi alanın borcu derhal muaccel olur.

Tek satıcılık sözleşmesi: Yapımcı mamüllerin tamamını veya bir kısmını belirli bir bölgede tekele sahip olarak satmak üzere tek satıcıya bedeli karşılığında göndermeyi buna karşılık tek satıcı da sözleşme konusu malları kendi adına ve hesabına satarak bu malların sürümünü artırmak için faaliyette bulunmayı üstlenir. Bu sözleşme sayesinde yapımcı ayrı bir pazarlama örgütü kurma ihtiyacını duymamakta ve tek satıcı kendisine tanınan tekel imkanını değerlendirmektedir.

Unsurlar:

  • Yapımcının tek satıcıya belirli bir bölgede satış tekeli tanıması(tek satış hakkı)
  • Süreklilik taşıyan bir çerçeve sözleşmenin varlığı
  • Tek satıcının üçüncü kişilerle yaptığı muamelelerde kendi adına ve hesabına hareket etmesi
  • Tek satıcının pazarlama,satış ve sürümü artırma faaliyetinde bulunması

Tek satıcılık sözleşmesinin hükümleri:

Tek satıcının borçları: Alım ve bedeli ödeme borcu: Alım borcu tekel hakkının bir karşılığıdır,tek satıcının yapımcıya mümkün olduğu kadar çok sipariş verme yükümlülüğüdür. Tek satıcı alım yükümlülüğünün doğal sonucu olarak ısmarladığı malların bedelini ödeme borcu altındadır.

Sürümü artırmak için faaliyette bulunma borcu

Müşteri hizmetlerini yerine getirme borcu

Yapımcının borçları:Düzenli biçimde mal teslimi yükümlülüğü
Tek satıcıyı destekleme yükümlülüğü
Sözleşme bölgesinde doğrudan doğruya veya başkaları aracılığı ile sözleşme yapmama yükümlülüğü

Tek satıcılık sözleşmesinin sona ermesi: 
Belirli süreli tek satıcılık sözleşmesinde sözleşme süresinin dolması belirsiz süreli sözleşmelerde olağan feshi bildirme ve her iki durumda haklı nedenle fesih bu sözleşmenin sona erme nedenleridir.

Tek satıcılık sözleşmesi hangi nedenle sona ermiş olursa olsun sona erme tarihine kadar yapılan münferit satış sözleşmeleri bu sona ermeden etkilenmez.

Yapımcının ya da tek satıcının ölümü, iflası, fiil ehliyetini kaybetmesi durumları da tek satıcılık sözleşmesini sona erdiren nedenlerdir.

Sözleşmenin sona ermesi üzerine tek satıcı kendisine devredilmiş olan ve sürümü arttırmaya yarayan belge ve malzemeler ile elinde kalan stok malları yapımcıya geri vermelidir. Ayrıca sona erme ile tek satıcının rekabet yapmama yükümlülüğü hükümlerini meydana getirmeye başlar.



Yorumlar